Opinie: Kan de herstart van de mijnbouwindustrie in Kirgizië succesvol zijn? 

Silvercorp Metals ontwikkelt de goudprojecten Tulkubash en Kyzyltash in Kirgizië. Foto: Silvercorp Metals

Nu 2025 nadert, ontmoette een regeringsdelegatie op hoog niveau uit Kirgizië mijnbouwinvesteerders in een onopvallende vergaderruimte in Londen om een gevoelig nieuw initiatief te bespreken: het herstarten van de betrekkingen tussen Kirgizië en het westerse kapitaal.

Slechts vijf jaar nadat ze de controle over de Kumtor-goudmijn van een Noord-Amerikaanse exploitant hadden ontnomen, gebruiken dezelfde machten die aandrongen op nationalisatie nu de groeiende vraag naar cruciale mineralen als een kans om westerse investeerders terug naar Kirgizië te lokken. Deze gedurfde strategie zal testen hoe snel en in welke mate het vertrouwen kan worden hersteld in een tijdperk van toenemend grondstoffennationalisme.

Het vertrouwen tussen beide partijen is zeer zwak. In de Kumtor-saga kreeg de Kirgizische regering de controle over de grootste goudmijn van het land van het Canadese mijnbouwbedrijf Centrera Gold, dat het gezicht werd van buitenlands mijnbouwkapitaal nadat het het land binnenkwam in de post-Sovjetperiode van de jaren negentig. Dit incident heeft geleid tot grote zorgen onder beleggers over eigendomsrechten en politieke risico's in Kirgizië.

Maar het heeft ook ongewenste beschuldigingen aan het licht gebracht van mogelijke corruptie op hoog niveau, vernietiging van het milieu en uitputting van hulpbronnen, waardoor veel Kirgiziërs sceptisch zijn geworden over buitenlandse investeringen in de mijnbouw. Elke reset moet dus politiek haalbaar zijn in de hoofdstad Bishkek, terwijl externe investeerders gerustgesteld moeten worden dat contracten zullen worden nagekomen en geschillen zullen worden opgelost zonder willekeurige politieke inmenging.

Aan huis verkocht

De mijnindustrie is een beslissende kwestie in de politiek van Kirgizië. De Tulpenrevolutie van 2005 bracht de toenmalige president Askar Akaev ten val, grotendeels omdat hij ervan werd beschuldigd de minerale rijkdommen van Kirgizië te hebben verkocht ten gunste van zijn familie en buitenlandse mijnbouwbedrijven.

De zittende president Sadyr Japarov verwierf daarentegen in 2013 bekendheid door een campagne van burgerlijke onrust te leiden die erop gericht was Kumtor te nationaliseren en hem uiteindelijk naar het presidentschap te stuwen in de revolutie van 2020.

Als president wiens nationalistische beweging is gebouwd op verzet tegen westerse investeringen in de mijnbouw, zal Japarov in het bijzonder twee dingen willen vermijden.

Ten eerste zijn dit alle acties die herinneringen aan Kumtor oproepen. Voor actief door de overheid gesteunde projecten betekent dit vermoedelijk geen goud, geen milieurampen en geen Canadezen. Dienovereenkomstig is er, als onderdeel van de herlancering van de mijnbouwindustrie, een sterke focus op ESG-normen en investeringen in cruciale mineralenprojecten, voornamelijk van Britse en Europese investeerders.

Dit betekent niet dat Canadese investeringen in goud volledig van tafel zijn. In januari van dit jaar betaalde het Canadese bedrijf Silvercorp Metals $160 miljoen om een ​​belang van 70% in de goudmijnprojecten Tulkubash en Kyzyltash te verwerven van het Britse bedrijf Chaarat Gold. Deze deal werd echter niet actief gepromoot door Bisjkek en betrof de uitwisseling van de ene buitenlandse investeerder voor de andere, in plaats van een nieuwe westerse partner aan te trekken voor het door de staat gesteunde project.

Een tweede potentiële valkuil is dat het erop kan lijken dat de regering de controle over de minerale hulpbronnen van Kirgizië opnieuw aan buitenlanders overdraagt, zonder het land reële voordelen op de lange termijn te bieden. Deze bezorgdheid blijkt duidelijk uit het besluit van de regering om zonder aanvullende voorwaarden een belang van 30% in de investering in Silvercorp Metals te behouden.

Dit verklaart waarschijnlijk ook waarom de overheidsactiva die aan westerse investeerders worden aangeboden minderheidsbelangen zijn, meestal in polymetaalafzettingen met een middellange levensduur. Bij deze afzettingen is een complexe metallurgie betrokken die door westerse experts onder de knie kan worden, maar die de uiteindelijke controle in Kirgizische handen laat en mogelijkheden biedt om zich op de middellange termijn terug te trekken als de publieke opinie verslechtert.

In de praktijk zullen dergelijke oplossingen echter waarschijnlijk niet nodig zijn: het opgeven van het Chinese kapitaal (en, nog belangrijker, de Chinese arbeid) dat de projecten in Kirgizië domineert, zal waarschijnlijk politiek populair zijn.

Volgens het eerste criterium lijkt de reset dus een goed geplande maatregel die bedoeld is om binnenlandse politieke steun te verwerven, of in ieder geval geen oppositie uit te lokken.

Betrouwbaar in het buitenland

Wat vertrouwen wekt onder Kirgizische kiezers en politici is van secundair belang voor investeerders die naar het land willen terugkeren. In plaats daarvan zullen ze zich concentreren op politieke dekking, investeringsaantrekkelijkheid en juridische bescherming.

Het krachtigste punt is de politieke component die verband houdt met de ‘reset’. In maart 2026 bezochten ministers van Buitenlandse Zaken van vijf Centraal-Aziatische landen, waaronder Kirgizië, Londen voor gesprekken met de Britse regering, waarbij de mijnbouw hoog op de agenda stond. Er is sprake van een duidelijke samenloop van belangen.

Groot-Brittannië probeert de aanvoer van cruciale mineralen veilig te stellen en de Russische invloed in Centraal-Azië tegen te gaan, terwijl landen in de regio hopen hun minerale hulpbronnen te ontwikkelen ten behoeve van hun burgers en te voorkomen dat ze al te afhankelijk worden van hun machtige buren in het noorden en oosten.

Ook de voorgestelde projecten zijn goed geselecteerd. In plaats van megaprojecten voor koper of andere grondstoffen voor te stellen, stelt Kirgizië een portefeuille van kleine en middelgrote projecten voor. Met name kleinere projecten kunnen snel worden voltooid en vereisen slechts bescheiden kapitaalkosten. Dit biedt goede kansen voor westerse investeerders die overwegen terug te keren naar deze markt.

Het is echter de rechtsbescherming die het zwakste aspect van het vernieuwingsproces lijkt te zijn. Hoewel het informatiemateriaal voor beleggers verwijst naar discussies over de adoptie van het Engelse common law en de oprichting van onafhankelijke arbitragemechanismen, zijn er nog geen nieuwe beleggersbeschermingen. Dit dwingt investeerders om te vertrouwen op bestaande bilaterale investeringsverdragen, waar deze bestaan. Investeerders uit de EU kunnen uitkijken naar een modern verdrag dat in 2024 wordt gesloten, terwijl Britse investeerders naar het verdrag uit 1994 moeten kijken. Canadese investeerders genieten, zoals Centerra heeft ontdekt, helemaal geen bescherming onder investeringsverdragen.

Het is onwaarschijnlijk dat juridische risico’s alleen het resetproces zullen laten ontsporen. Zij zullen echter bepalen welk soort investeerders Kirgizië kan aantrekken en onder welke voorwaarden zij bereid zullen zijn kapitaal te investeren.

Niche-aantrekkingskracht

Dit initiatief werd zorgvuldig afgestemd, rekening houdend met de onstabiele interne politiek van Kirgizië. Focussen op kritieke mineralen en diplomatiek signaleren is ook een slimme strategie om westerse investeerders terug te winnen. Gezien de recente geschiedenis van Kirgizië is het echter onwaarschijnlijk dat deze reset onmiddellijk een aanzienlijke hoeveelheid kapitaal van de belangrijkste financiële markten zal aantrekken.

Dit zou wel eens de deur kunnen openen voor de eerste golf van risiconemende investeerders, hoogstwaarschijnlijk van gespecialiseerde mijnbouwbedrijven.

Het zal niet goedkoop zijn. Beleggers die de risico's begrijpen, zullen de waarde van de activa van Kirgizië aanzienlijk verminderen. Maar als Bishkek bereid is die prijs te accepteren, en als de eerste projecten zonder politieke inmenging in licentie worden gegeven, geëxploiteerd en verkocht, kan het land zijn reputatie als internationaal mijnbouwjurisdictie herstellen en de weg vrijmaken voor grootschalige investeringen in grote industrieën.